Azərbaycanın cəlb oluna biləcəyi müharibələr...

Cənubi Qafqazın coğrafiyası elədir ki, münaqişə potensialı çox yüksək qiymətləndirilir. Bizim region sərhəddir — hansı tərəfdən baxırsan bax... Qitələr, hərbi-siyasi və iqtisadi bloklar, böyük və güclü qonşular arasında sərhəd...

Üç onillikdir ki, Azərbaycan Ermənistanla münaqişədədir. Ərazisinin işğaldan azad edilməsi ilə yanaşı, Bakı əsasən Rusiya, daha az dərəcədə isə ABŞ və Avropa tərəfindən tətbiq edilən münaqişə idarəetməsinin buxovlarından azad olmaq üçün səylər göstərib. İşğal olunmuş ərazilərin mövcudluğuna baxmayaraq, Azərbaycan maksimum suverenliyi təmin edib.

2020-ci ilin 44 günlük müharibəsi və 2023-cü ilin antiterror tədbirləri regionda dəyişikliklər üçün şərait yaradıb və bu dəyişikliklər region ölkələrinin özlərinin əsas aktorlar olması ilə dinc atmosferdə baş verir.

Azərbaycan Prezidentinin qeyd etdiyi kimi: "... Əminəm ki, bundan sonra Azərbaycan xalqı sülh şəraitində yaşayacaq".

Ermənistanla sülh gündəliyi genişlənir və dərinləşir. 2026-cı ilin iyun ayında Ermənistanda keçiriləcək parlament seçkiləri sülh prosesində dönüş nöqtəsi olmamalıdır...

Lakin Cənubi Qafqaz ətrafında və ümumiyyətlə beynəlxalq münasibətlərdə Azərbaycanın müharibəyə cəlb oluna biləcəyi vəziyyətlər inkişaf edir. Mümkün ssenariləri onların aktuallıq sırası ilə nəzərdən keçirməyə çalışacağıq.

İran

- ABŞ və İsrail tərəfindən İrana qarşı hərbi əməliyyatlar. 2025-ci ilin 12 günlük müharibəsi zamanı Cənubi Qafqaz aktiv hərbi əməliyyatlardan kənarda qaldı. Hazırkı zərbələrin İran rejimini dəyişdirməyi hədəfləyə biləcəyini nəzərə alsaq, İran hakimiyyəti müharibəyə fərqli yanaşa bilər. Ən azı, son müharibənin təcrübəsinə əsaslanaraq, zərbələr İranın hərbi və siyasi rəhbərliyinə qarşı təxribatla başlayacaq ki, bu da qərarları son dərəcə gözlənilməz olan və Azərbaycana təsir edə biləcək yeni insanların vəzifəyə gəlməsi ilə nəticələnə bilər.

- İranda mövcud hökumətin tərəfdarları ilə onların müxtəlif rəqibləri arasında vətəndaş müharibəsi. Bu halda, sərhəd bölgəsində xaos, düşmənin qovulmalı olduğu səd kimi sərhədi qəbul edəcək nəzarətsiz silahlı qrupların yaranması mümkündür. Azərbaycan burada ön cəbhədə ola bilər və Bakı sərhəd təhlükəsizliyini qorumaq üçün cavab verməli olacaq.

Rusiya

- Cənubi Qafqaz ölkələrindən birinə birbaşa hərbi müdaxilə və ya Venesuelaya bənzər xüsusi hərbi əməliyyatın təkrarlanması. Lakin Rusiyanın strateji hərbi əməliyyatı uğursuz olur; onlar strateji hərbi əməliyyata başlayırlar və bu da nəticədə ənənəvi təcavüz müharibəsi ilə nəticələnir. Ukraynadakı yarımçıq müharibə işinə baxmayaraq, bu ssenari aktual olaraq qalır.

- Putin və Tramp arasında münasibətlər pisləşərsə, bu mümkündür, Rusiya ABŞ-ın təhlükəsizlik öhdəlikləri olmayan bölgələrdə cavab verməli olacaq. Sadə dillə desək, Cənubi Qafqaz ölkələri Rusiyanın işğalı halında ABŞ-ın Rusiyanı nüvə silahı ilə təhdid etməyəcəyi ölkələrin siyahısındadır.

Ermənistan

- Rusiyapərəst qüvvələr Ermənistanda parlament seçkilərində qalib gələrsə, Rusiya müttəfiqlik öhdəliklərinin bir hissəsi olaraq Ermənistandakı hərbi mövcudluğunu artıra və sərhəd mübahisələrindən vəziyyəti gərginləşdirmək üçün istifadə edə bilər.

- Ən ekstremal ssenari budur ki, Rusiyapərəst qüvvələrin seçkilərdə məğlub olmasına baxmayaraq, Rusiya bu siyasi qüvvəni qalib və qanuni hakimiyyət kimi tanıyır ki, hərbi müdaxilə üçün müraciətlərindən istifadə etsin. Bu, Moskvanın hazırda resursları çatışmayan "harda qırıldı-qırıldı" oyunudur.

Türkiyənin müharibələri

Azərbaycan Türkiyənin hərbi və siyasi müttəfiqidir və tələb olunarsa, hərbi yardım göstərmək öhdəliyi daşıyır. Əksər hallarda bu müqavilələr Türkiyənin Azərbaycana hərbi yardımı kimi qəbul edilir, lakin mövcud tarixi dövr Azərbaycanın Türkiyəyə hərbi yardımını daha aktual hala gətirə bilər. NATO dağılarsa, Qara dənizdə və Şərqi Aralıq dənizində təhlükəsizlik boşluğu yaranacaq. Ümumi iqtisadi vəziyyət Türkiyə üçün əlverişli şərait yaratsa da, Yaxın Şərq də qeyri-sabitlik ocağı olaraq qalır.