Beynəlxalq hüquqa bir az nəzər salaq

Əvvəla Azərbaycan AİHM-in (Avropa İnsan Haqları Məhkəməsi - ANS Press) yurisdiksiyasını tanımır, sadəcə bir tərəfdən Azərbaycanın AŞPA-dakı nümayəndə heyətinin fəaliyyəti dayandırılıb, digər tərəfdən isə Azərbaycan özü orada fəaliyyətini dayandırıb.

Lakin fərz edək ki, yurisdiksiya tanınır.
Bir sözlə, Avropa İnsan Hüquqları Xartiyası mülkiyyət hüququnu dəstəkləyir. Buna görə də, mülkiyyət hüququ təsdiqlənərsə, Qarabağ ermənilərinin mülkiyyət hüququ var.

Lakin əsas məqam buradadır.

1991-ci ildən bəri bölgə işğalçı Ermənistan rejimi tərəfindən idarə olunur. Bu fakt AİHM-in başqa bir qərarı olan "Çıraqov və başqaları Ermənistana qarşı"da (2005) təsdiqlənir. O dövrdə Laçının keçmiş sakinləri vətənlərinə qayıtmağı və kompensasiya tələb edirdilər və onların qanuni hüquqları təsdiqləndi.

Bu başdan deyim ki, qərar heç vaxt yerinə yetirilməyib və Ermənistan hələ də kompensasiya ödəməyib.

Qarabağ rejimi qanuni hesab edilə bilməz, çünki heç kim onların müstəqilliyini tanımayıb. Buna görə də, yalnız Azərbaycan SSR dövründə yaşayış hüququ verilmiş şəxslərin qanuni mülkiyyət hüquqları var. Başqa hər şey qanunsuzdur.
İndi kiminsə belə sənədləri varsa, onların mülkiyyət hüquqları təsdiqlənəcək.

Əmlak mülkiyyəti vətəndaşlıq vermir. Qanuni mülkiyyətə sahib olan ermənilər yalnız Azərbaycanda qanuni yaşayış yeri əldə etdikdə ondan istifadə etmək hüququna malikdirlər. Onlar Azərbaycan vətəndaşı olmadıqları və olmaq istəmədikləri üçün Azərbaycana turist kimi gələ bilərlər. Lakin ermənilərlə bağlı bunun proseduru hazırda aydın deyil.

Tutaq ki, bu, həll olunub. Əmlak mülkiyyəti Azərbaycan qanunlarını qulaqardına vurmaq hüququ vermir, indi orada heç bir "boz zona" yoxdur. Məhz buna görə.
Bu baxımdan, Qarabağ ermənilərinin ən çox ümid edə biləcəyi şey əmlaklarının geri qaytarılması, vasitəçilər vasitəsilə və ya icarə və ya satış yolu ilə istifadəsidir. Kompensasiya da həmçinin tanına bilər. Lakin əminəm ki, bu halda, Azərbaycan qaçqınları və məcburi köçkünləri tərəfindən də iddialar var. Azərbaycan isə problemlərin qarşılıqlı həllini tanıyır. Xatırlatmaq istəyirəm ki, "Çıraqov və başqaları Ermənistana qarşı" (2005) işində Ermənistan məhkəmənin tələblərini təmin etməyib. Buna görə də, Azərbaycan bu tələbləri rədd edəcək.

Bütün bunlar nə üçün lazımdır? Bəzi dairələr, ilk növbədə diaspora, hüquqi baxımdan deyil, siyasi baxımdan istifadə edilə biləcək həll yollarına ümid edirlər. Onlar müəyyən həll yollarının olduğunu, lakin Azərbaycan bunu vecinə almayacağını deyəcəklər. Amma Azərbaycanın məhz nəyi vecinə almadığı açıqlanmayacaq, bu isə kələk və hiylə üçün zəmin yaradır.