Ermənistanın yol ayrıcında strateji qeyri-müəyyənliyi haqda

İsrailin Begin-Sadat Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin (BESA) Ermənistanın yol ayrıcındakı mövqeyi və strateji qeyri-müəyyənliyin təhlükələri barədə

Trampın vasitəçiliyi ilə 8 avqust 2025-ci ildə Vaşinqtonda imzalanan sülh bəyannaməsi Ermənistan üçün yeni imkanlar açdı: Azərbaycanla münasibətlərin normallaşdırılması, Rusiya və İrandan kənar yeni ticarət yollarına çıxış və həm Qərbin iqtisadi, həm də təhlükəsizlik strukturları ilə daha dərin inteqrasiya. Eyni zamanda, Ermənistan rəsmiləri Tehranla münasibətləri yaxşılaşdırmağa çalışır, ikitərəfli münasibətləri strateji tərəfdaşlığa qaldırmaq niyyətlərini bəyan edirlər. BESA qeyd etdiyi kimi, məhz bu strategiya Ermənistanı yol ayrıcında qoyur və nəticədə əks nəticə verə bilər.

Məqalədə qeyd olunur ki, Ermənistan üçün risklər "inanılmaz dərəcədə yüksəkdir": Yerevanın ABŞ-ın nadir diqqətini cəlb etmək üçün fürsəti ələ keçirmək və ya ziddiyyətli siqnallar səbəbindən onu boşa çıxarmaq qərarı "ölkənin onilliklər ərzində inkişaf trayektoriyasını müəyyən edəcək".

BESA qeyd edir ki, hazırda həm Moskva, həm də Tehran siyasi təzyiq, iqtisadi təşviqlər və təbliğatdan istifadə edərək Ermənistanın Qərbə doğru yönəlməsinin qarşısını almaq üçün fəal şəkildə çalışırlar. Rusiya müxalifəti dəstəkləyir. Xüsusən də hökuməti devirmək planı ittihamı ilə həbs edilmiş rusiyalı iş adamı Samvel Karapetyan kimi Kremllə əlaqəli milyarderlər vasitəsilə. Rusiyanın niyyətinin digər bir göstəricisi Rusiyanın baş təbliğatçısı Solovyovun Rusiyanın milli maraqları üçün zəruri hallarda "beynəlxalq hüquqa məhəl qoymadan" Ermənistanda "xüsusi hərbi əməliyyata başlamaq" ehtimalından açıq şəkildə danışması idi.

Bu arada, İran özünü Qərbin dəstəklədiyi dəhlizlərə alternativ kimi təqdim edərək regional tranzit marşrutlarını müzakirə etməkdə maraqlıdır. Lakin məqalədə qeyd olunur ki, hər iki "himayədar"ın mövqeləri xeyli zəifləyib. Rusiya "Ukrayna münaqişəsində batıb... hərbi nüfuzu ləkələnib və iqtisadiyyatı görünməmiş sanksiyalar altındadır". Bu arada, İslam Respublikası on ilin ən böyük etirazları ilə üzləşir və iştirakçılar rejimin devrilməsini tələb edirlər. Ölkəyə qarşı sanksiyaların sərtləşdirilməsi təhlükəsi də var.

Bu fonda BESA vurğulayır ki, "[Rusiya və ya İran]-dan birini himayədar kimi seçmək bir neçə nəsil ermənilərə yük ola biləcək əhəmiyyətli risklər daşıyır".

Eyni zamanda, Yerevanın artıq Bakı ilə münasibətlərin normallaşmasından konkret iqtisadi fayda görməyə başladığı vurğulanır: artıq ölkəyə iki dəfə Azərbaycan neft məhsulu göndərilib və bu da onun Rusiya enerji idxalından asılılığını azaldıb. Ermənistan üçün "Tramp Marşrutu"nun əhəmiyyəti də qeyd olunur, çünki bu, onun təcrid olunmasına son qoya, xarici investisiyaları cəlb edə və kiçik dövlətlərin nadir hallarda istifadə etdiyi təsir gücü yarada bilər.

Yerevan üçün digər bir maneə ABŞ-ın ən böyük erməni təşkilatı olan Amerika Erməni Milli Komitəsidir (ANCA). Onun maraqları hökumətin hazırkı yanaşması ilə ziddiyyət təşkil edir və "Vaşinqtonda vahid erməni səsini təqdim etmək səylərini çətinləşdirir". Bundan əlavə, ANCA-nın İsrailə qarşı artan tənqidi Tramp administrasiyasını qəzəbləndirmək və ABŞ-da "diaspor lobbisini kənara qoymaq" riskini daşıyır.

Əgər ABŞ və Avropa Cənubi Qafqazda sülh prosesini təşviq etməkdə ciddidirsə, diplomatik addımlar atmalı və Qərbin Ermənistanı Rusiya və ya İranın təzyiqinə tənha qoymayacağına dair açıq bir siqnal göndərməlidirlər. Məqalədə deyilir: "Cənubi Qafqazda sülhə nail olmaq mümkündür, lakin bu, hər iki tərəfdən öhdəlik tələb edir. Ermənistan strateji qeyri-müəyyənliyinə son qoymalı və Qərb orbitində mövqeyini möhkəmləndirməyə hazır olduğunu nümayiş etdirməlidir. Qərb isə bu seçimi sadəcə ritorikadan daha çox addımlarla dəstəkləməyə hazır olmalıdır".