Hakan Fidanın Moskvadakı görüşləri ilə bağlı qeydlər

Türkiyənin həll yolları tapmaq qabiliyyəti bu gün şiddətlənən müharibə və böhranlar dünyasında daha da aydın görünür.

Rusiya-Ukrayna müharibəsi, ABŞ-İran gərginliyi, İsrailin İrana hücumları, Hörmüz boğazındakı risklər, Afrika və Yaxın Şərqdəki qeyri-sabitlik... Dünyanın üzləşdiyi bütün bu vacib məsələlərlə bağlı Türkiyənin qapısı döyülür.

Bu vəziyyət Türkiyənin son illərdə inkişaf etdirdiyi diplomatik potensialın və həll yönümlü yanaşmanın təbii nəticəsidir. Bu potensialın nəticələri xüsusilə yüksək səviyyəli təmaslarda özünü göstərir.

Prezident Ərdoğanın xarici səfərləri zamanı bunun bir çox nümunəsinə şahid oluruq. Xarici işlər naziri Hakan Fidanın Moskvaya səfəri də Türkiyənin diplomatik potensialına və imkanlarına verilən əhəmiyyəti nümayiş etdirmək baxımından diqqətəlayiqdir.

Əvvəla, Prezident Vladimir Putin də daxil olmaqla, ən yüksək vəzifəli Rusiya rəsmiləri ilə keçirilən görüşlərin özlüyündə əhəmiyyətli olduğunu vurğulamaq lazımdır. Lakin daha da diqqətəlayiq olan odur ki, bu rəsmilərin xeyli hissəsi nazir Fidanın bu görüşləri keçirəcəyi yerə gəlmişdi. Bu vəziyyət diplomatik protokol baxımından adi bir hal deyil...

Nazir Fidanın Moskva danışıqları həm Türkiyənin, həm də dünyanın gündəliyindəki əsas mövzuları əhatə edirdi: enerji və ticarət tutmuş müdafiə və təhlükəsizlik, iqtisadiyyat, turizm və regional strategiyalara qədər.

Türkiyə üçün Rusiya ilə münasibətlər yalnız ikitərəfli münasibətlərlə məhdudlaşmır. Ankara Moskva ilə demək olar ki, hər sahədə davamlı və idarəolunan münasibət modeli qurmağı hədəfləyir.

Türkiyə Rusiya-Ukrayna müharibəsinin ədalətli nəticəsini təmin etmək, ticarət yollarını qorumaq və üçüncü ölkələrin bu prosesdən zərər görməsinin qarşısını almaq üçün intensiv səylər göstərir.

Bundan əlavə, İran böhranı, ABŞ və İran arasında cəhd edilən yeni diplomatik proses, Qəzzada baş verən humanitar faciə, İsrailin işğal siyasəti, Cənubi Qafqazda davamlı sülhün bərqərar olması, 3+3 Regional Əməkdaşlıq Platformasının fəaliyyəti və Azərbaycanla Ermənistan arasında son sülh prosesi də Hakan Fidanın gündəliyindəki vacib mövzular arasında idi.

Moskvada diqqət çəkən reallıq

Nazir Fidanın həmkarları ilə görüşlərində əks olunan ən vacib aspektlərdən biri onun Rusiya dövlət aparatının yüksək vəzifəli şəxsləri ilə qurduğu etimad münasibətləridir.

Xarici İşlər Nazirliyi, Daxili İşlər Nazirliyi, Müdafiə Nazirliyi və kəşfiyyat orqanlarının rəhbərləri, enerji sektorunun nümayəndələri, Kremlin müşavirləri və Putinin danışıqlar qrupları ilə uzunmüddətli işgüzar münasibətlər qurulub...

Prezident Ərdoğan və Putin arasındakı münasibətlər də bu çərçivədə qiymətləndirilməlidir. Rus düşüncə tərzində dostluq və etibarlılıq mühüm yer tutur. Buna görə də, qarşılıqlı etimada əsaslanan münasibətlər diplomatik proseslərin irəliləməsində çox vacibdir.

Putin-Fidan görüşü və Kazanın mesajı

Keçən ildə olduğu kimi, bu il də Rusiya Prezidenti Putinin cədvəlinə xarici işlər naziri Hakan Fidanla görüş daxil edilib.

Görüş üçün yer kimi Kazanın seçilməsi də diqqətəlayiqdir. Çünki Rusiyanın Tatarıstana verdiyi önəm hamıya məlumdur. Bu baxımdan, Kazan Türkiyə ilə Rusiya arasında qurulan tarixi və mədəni əlaqələrin simvolik şəhərlərindən biri, demək olar ki, iki ölkə arasında "qızıl körpü" kimi qəbul edilir.

Türkiyənin xarici siyasət məktəbi

Türkiyə ən mürəkkəb və çətin görünən məsələlərdə belə nəticəyə yönəlmiş həllər hazırlamaq qabiliyyətini nümayiş etdirir.

ABŞ və İran arasında son hadisələrə Türkiyənin töhfəsini görməzdən gəlmək mümkün deyil. Əlbəttə ki, Vaşinqton və Tehranın qərar qəbuletmə prosesləri və sürəti bəzən fərqli ola bilər. Bununla belə, Türkiyənin tərəflərin birbaşa danışmasına imkan verən diplomatik zəminin yaradılmasına verdiyi töhfə aydın görünür.

Danışmaq və effektiv şəkildə danışmaq sadəcə ritorika məsələsi deyil. Türkiyənin diplomatik təsirini gücləndirən element, onun yerində qurduğu qabiliyyət və çəkindirici gücdür.

Çünki beynəlxalq münasibətlərdə sizi dinləməyə və ciddi qəbul etməyə vadar edən təkcə ritorikanız deyil, həm də sahib olduğunuz güc və qabiliyyətdir.

Buna görə də, Türkiyənin xarici siyasətini qiymətləndirərkən onu "NATO-ya meylli", "Avrasiyaya meylli" və ya "Qərbə meylli" kimi kateqoriyalarla məhdudlaşdırmaq xoşagəlməz və arxaik yanaşmalardır.

Bu gün Türkiyə hər kəslə danışmaq, bütün aktorlarla əlaqə qurmaq və milli maraqlarına uyğun olaraq Ankara mərkəzli bir perspektivi qorumaq qabiliyyətinə malikdir.

Buna görə də, ABŞ ilə danışıqlar apararkən "Amerikaya meylli", Rusiya ilə əlaqə qurarkən isə "Avrasiyaya meylli" hesab edilmir. Bu cür təsnifatlar çox vaxt Türkiyənin inkişaf etdirdiyi yeni diplomatik yanaşmanı başa düşmür.

Türkiyə-Rusiya münasibətlərinə daha geniş bir perspektiv

Türkiyə-Rusiya münasibətlərini qiymətləndirərkən yalnız Ankara-Moskva oxuna diqqət yetirmək kifayət deyil.

Qafqazda, Türküstanda (Orta Asiya kimi də tanınır), Yaxın Şərqdə və Afrikada baş verən hadisələr də bu münasibətlərin vacib hissələridir.

Buna görə də, həm Türkiyənin, həm də Rusiyanın siyasi rəhbərliyi məsələyə daha geniş geosiyasi perspektivdən yanaşır.

MGIMO-dan fəxri doktorluq dərəcəsi

Moskva Dövlət Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutu (MGİMO) Rusiyanın ən vacib diplomatik akademiyalarından biridir.

Rusiyalı diplomatların, səfirlərin və xarici siyasət mütəxəssislərinin təhsil aldığı bu uzunmüddətli təhsil müəssisəsi ötən il xarici işlər naziri Hakan Fidana fəxri doktorluq dərəcəsi vermək qərarına gəlib. Bu ad ona bu səfər zamanı təqdim edilib...

Bu addım təkcə akademik tanınma kimi deyil, həm də Rusiya diplomatik dairələrinin Hakan Fidana və Türkiyənin diplomatik qabiliyyətinə olan hörmətinin nümayişi kimi şərh edilə bilər.

Əlaqələrin qurulması vaxt, səbr və qabiliyyət tələb edir. Diplomatiyada davamlı nəticələr gündəlik müzakirələr yolu ilə deyil, illərlə davam edən strateji düşüncə, səbr və ardıcıl səylər yolu ilə əldə edilir... Buna görə də Türkiyənin atdığı addımları qiymətləndirərkən, ritorikadan uzaq, strateji və vahid bir perspektivlə hərəkət etmək lazımdır. Əks təqdirdə, yaranan vəziyyəti səhv başa düşmək və səhv şərh etmək qaçılmaz olur.