İranda Novruz ərəfəsində mollalar sakinlərə hədə qorxu gəlir

İran hakimiyyəti hökumət əleyhinə etirazların qarşısını almaq üçün tədbirlər görür: Tehran küçələrində yoxlama məntəqələri yaradılır, internetə çıxış məhdudlaşdırılır və sakinlərə kütləvi xəbərdarlıq SMS-ləri göndərilir.

Tehran sakinləri şəhərin hər yerində insanların saxlanıldığı və axtarış aparıldığı yoxlama məntəqələrinin yaradıldığını bildiriblər.

BBC Fars Xidmətinin mənbələri bildirib ki, bir sıra bu cür yoxlama məntəqələrinə dron hücumları barədə məlumatlar yayıldıqdan sonra piyada körpülərinin altına və yol tunellərinə dronlar yerləşdirilib.

Hökumətyönlü Fars xəbər agentliyi qeyri-rəsmi hesablamalara görə, 11 martda Tehranda İsrailin dörd yoxlama məntəqəsinə hücumları nəticəsində təxminən 10 İran təhlükəsizlik işçisi həlak olub.
BBC-yə verdiyi müsahibədə bir gənc oğlan bir vaxtlar avtomobilinin saxlanıldığı və axtarış aparıldığı yoxlama məntəqəsindən keçmə strategiyasını təsvir edib.

"Mən sanki həqiqətən çox səy göstərirmiş kimi, 'Zəhmətinizə görə təşəkkür edirəm' kimi sözlər deməyə başladım və bunu qiymətləndirdim", - deyə o bildirib.

Axtarışdan sonra təhlükəsizlik rəsmiləri onu azad ediblər.

"Mən həmişə parlaq rəngli paltarlar geyinirəm. Amma indi yox", - deyə iyirmi yaşlarında görünən başqa bir Tehran sakini bildirib. "Onların patrul xidmətlərindən qorxuram və çox parlaq bir şey geyinsəm, onları qıcıqlandıra biləcəyindən narahatam."

Başqa bir gənc Tehran sakini insanlara təhlükəsiz internet bağlantısı satır və bu, onlara hökumətin tətbiq etdiyi ölkə miqyasında internetin bağlanmasını keçməyə imkan verir.

Müharibənin əvvəlindən bəri qüvvədə olan internet kəsilməsi zamanı İran daxilindəki insanlarla ünsiyyət qurmaq çox çətin olaraq qalır. Bununla belə, texnologiyaya həvəsli yerli sakinlər SpaceX-in Starlink cihazlarından istifadə edir və əlaqələrini başqaları ilə bölüşürlər.

İnternetə çıxışın məhdudlaşdırılması təkcə xarici dünya ilə ünsiyyətə mane olmur, həm də etirazçıların səfərbər olmasını, planlaşdırılmasını və hərəkətlərini əlaqələndirməsini çətinləşdirir.

Şifrələnmiş mesajlaşma tətbiqləri və onlayn platformalar tez-tez mitinqlərin təşkili, etiraz yerləri haqqında məlumat yayılması və hərəkətə çağırış üçün vasitə kimi xidmət edir.

Bu cür platformalar mövcud olmadıqda, bu cür koordinasiya xeyli çətinləşir.

İnternetə çıxışı satan bir kişi BBC-yə bildirib ki, mindiyi taksi Tehrandakı tuneldəki bir keçid məntəqəsindən keçəndə dəhşətə gəlib.

"Etdiyim iş İslam Respublikasında cinayət hesab olunur", - deyə o izah edir. "Mən çox narahat idim, çünki yanımda noutbukum və telefonum var idi. Xoşbəxtlikdən, taksidə axtarış aparmadılar."
Yarırəsmi Mehr xəbər agentliyinin məlumatına görə, İran polisi cənubi Fars əyalətində Starlink vasitəsilə "filtrsiz" internet satan şəbəkə yaratmaqda şübhəli bilinən bir kişini həbs edib. Bu barədə 12 martda məlumat verilib.

Fars əyaləti polisinin müavini 37 yaşlı bir kişinin Starlink vasitəsilə limitsiz internet çıxışı satmaq üçün bir neçə əyalətdə şəbəkə qurduğuna görə saxlanıldığını açıqlayıb.

Onun sözlərinə görə, şübhəlinin gizləndiyi yerdə Starlink terminalı və əlaqəli avadanlıq tapılıb.

İranda Starlink-dən istifadə iki ilə qədər həbs cəzası ilə cəzalandırılır və bildirilir ki, hakimiyyət orqanları insanların internetə qoşulmasını əngəlləmək üçün peyk antenaları axtarır.

Hökumət sözçüsü Fatimə Mohacerani 10 martda bildirib ki, hakimiyyət orqanları "ölkənin səsini dünyaya çatdıra bilənlər üçün" internet çıxışını bərpa etmək üçün çalışır.

Hazırda Telegram platformasında satılan giriş haqqı (BBC-yə görə) hər gigabayt məlumat üçün təxminən 6 dollardır - orta aylıq əmək haqqının 200-300 dollar olduğu bir ölkə üçün bu, olduqca yüksək qiymətdir.

İranın daxili tətbiqləri işləməyə davam etsə də, BBC-nin bəzi müsahibləri etirazların təşkili üçün şifrələnmiş platformalardan daha az təhlükəsiz ola biləcəklərindən qorxurlar.

15 martda CBS-ə verdiyi müsahibə zamanı İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçidən həmvətənlərinə internetə çıxışı verilmədiyi halda niyə Zoom vasitəsilə əlaqə saxlaya bildiyi soruşulub.

"Çünki mən bütün iranlıların səsiyəm. Onların hüquqlarını müdafiə edirəm", - deyə o cavab verib.

Hökumət rəsmilərindən başqa, ölkə daxilindəki bəzi jurnalistlərin hökumətin köməyi ilə limitsiz internetə çıxış təmin edən sözdə "ağ SIM kartlar"a çıxışı var.

Paytaxtın bəzi sakinləri BBC Fars Xidmətinə bildiriblər ki, müharibənin başlanğıcından bəri gecələr səsgücləndiricilərdən rejim tərəfdarı mahnılar və şüarlar eşidilir və İslam Respublikası bayraqlarını daşıyan hökumət tərəfdarları qrupları küçələrdə hərəkət edir.

Yanvar ayında baş verənlərə bənzər kütləvi hökumət əleyhinə etirazların hələlik əlaməti yoxdur.

Müxtəlif mənbələrə görə, İran hakimiyyəti tərəfindən həmin etirazların yatırılması zamanı 50.000 ilə 70.000 arasında insan öldürülüb. ABŞ-da yerləşən İnsan Hüquqları Aktivistləri Xəbər Agentliyi (Hrana) ən azı 7000 etirazçının öldüyünü bildirir.
İsrail-ABŞ arasında İrana qarşı müharibənin 28 fevralda başlamasından bəri hakimiyyət orqanları təşkilatçılıq işləri aparır.