Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistan "Mini-Orta Güclər"dir

Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistan: "Mini-Orta Güclər" təsirlərini necə artırır

Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistan böyük güclərlə müqayisədə məhdud resurslarına baxmayaraq, müəyyən strateji sahələrdə əhəmiyyətli təsir göstərə bilən ölkələr sırasındadır. Bu dövlətləri "mini-orta güclər" adlandırmaq olar - qlobal gündəmi formalaşdırmayan, lakin xüsusi təsir vasitələrinə malik ölkələr: enerji, nəqliyyat marşrutları, regional təhlükəsizlik, vasitəçilik, maliyyə, texnologiya və ya əlverişli coğrafi mövqe.

Azərbaycan enerji resursları ixrac edir, Şərq-Qərb ticarət marşrutlarında yerləşir və Cənubi Qafqazın siyasətində və təhlükəsizliyində mühüm rol oynayır. Qazaxıstanın neft və uran ehtiyatları, eləcə də Rusiya ilə Çin arasında yerləşməsi ona regiondan kənara çıxan təsir imkanı verir. Özbəkistanın Orta Asiyada ən çox əhalisi olan ölkə kimi demoqrafik çəkisi və mərkəzi coğrafi mövqeyi ona regional ticarət və diplomatiyaya təsir göstərmək üçün artan imkanlar yaradır.

Orta Dəhliz bunun praktikada necə işlədiyini göstərir. Azərbaycan və Qazaxıstan Asiya ilə Avropa arasındakı bu marşrutda əsas oyunçulardır və Özbəkistan onunla əlaqələrini gücləndirir. Bu marşrut Rusiyadan keçən şimal marşrutundan daha mürəkkəb və daha az əlverişlidir, lakin hökumətlərə və biznesə alternativ təklif edir. Üç ölkə həmçinin Mərkəzi Asiyadan bərpa olunan enerjini Azərbaycan vasitəsilə nəql edə biləcək Xəzər Yaşıl Enerji Dəhlizini inkişaf etdirir və Qara dənizin altından regionu Avropaya birləşdirəcək planlaşdırılan kabellə birləşdirir.

Lakin, Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistanın roluna yalnız Rusiya, Çin və Qərb arasındakı rəqabət prizmasından baxmaq olmaz. Bu ölkələr Rusiya, Çin, Türkiyə, AB və ABŞ ilə eyni vaxtda münasibətlər saxlayaraq çoxvektorlu siyasət yürüdürlər. Bu strategiya bu dövlətlərə manevr üçün yer saxlamağa və tək bir xarici güc mərkəzindən həddindən artıq asılılıqdan qaçmağa imkan verir.

Bunun bariz nümunəsi 2024-cü ilin dekabrında AZAL təyyarə qəzasından sonra Bakının reaksiyası idi. Rusiyanın xeyli böyük siyasi və hərbi çəkisinə baxmayaraq, Azərbaycan Moskvadan məsuliyyəti etiraf etməyi, məsul şəxsləri cəzalandırmağı və kompensasiya ödəməyi tələb etdi. Daha sonra Rusiya qəzada hava hücumundan müdafiə sisteminin rolunu etiraf etdi və kompensasiya ödəməyə razı oldu.

Beləliklə, əsas oyunçuların öz resurslarına, marşrutlarına və ya girişlərinə ehtiyac duyduqları yerlərdə "mini-orta güclərin" təsiri yaranır. Azərbaycan üçün bu, enerji, Orta Dəhliz və coğrafi mövqe; Qazaxıstan üçün neft, uran və tranzit; Özbəkistan üçün isə əhali, bazarlar və mərkəzi yerləşmədir.

"FT"