Bakı və İrəvan sülhməramlılığın ziddinə sülhə nail oldu

Ermənistan və Azərbaycan münaqişələrin həlli sənayesinin ziddinə sülhə nail oldular

Amerikalı professor Brenda Şaffer "RealClearWorld" üçün yazdığı "Ermənistan və Azərbaycan Münaqişələrin Həlli Sənayesinin ziddinə Sülhə Nail Oldular" məqaləsində Cənubi Qafqazdakı hadisələrdən beş əsas nəticəni açıqlayıb.

Müəllif Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsini ənənəvi beynəlxalq vasitəçilik mexanizmlərinin məhdudiyyətlərinə nümunə kimi araşdırır və sülhə nail olmaq üçün hərbi, siyasi və geosiyasi amillərin əhəmiyyətini vurğulayır.

Şafferin birinci nəticəsi hərbi nəticələrin diplomatik prosesə təsiri ilə bağlıdır. Onun fikrincə, Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilər üzərində nəzarəti bərpa etməsi danışıqların şərtlərini dəyişdirib və sülh yolu ilə həllin irəliləməsinə yol açıb.

İkinci nəticə beynəlxalq təşkilatların rolu ilə bağlıdır. Müəllif uzun illərdir vasitəçilik prosesində iştirak edən ATƏT-in, eləcə də Fransa, Rusiya və ABŞ-ın fəaliyyətini tənqid edir. Şafferin sözlərinə görə, illərdir davam edən danışıqlar münaqişənin yekun həllini təmin edə bilməyib və BMT Təhlükəsizlik Şurası tərəfindən qəbul edilən qətnamələr effektiv icra mexanizmləri ilə dəstəklənməyib.

Müəllifin fikrincə, üçüncü amil iki ölkə rəhbərliyinin siyasi iradəsidir. Şaffer qeyd edir ki, Ermənistanın Baş naziri Paşinyan və Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev yeni regional reallıqlara və sülhə nail olmaq ehtiyacına əsaslanaraq çətin qərarlar qəbul etməyə hazır olduqlarını nümayiş etdiriblər.

Dördüncü nəticə rəsmi İrəvanın siyasəti ilə ABŞ-dakı erməni diasporunun mövqeyi arasındakı uyğunsuzluqlarla bağlıdır. Müəllifin fikrincə, Ermənistan rəhbərliyinin Azərbaycan və Türkiyə ilə münasibətləri normallaşdırmaq istəyi diaspor təşkilatları arasında həmişə dəstək tapmır, bəziləri isə həlldə daha iddialı mövqe tutur.

Beşinci nəticə budur ki, münaqişəyə əsasən dini və mədəni fərqlər prizmasından deyil, geosiyasi kontekstdə baxılmalıdır. Şaffer arqument olaraq İran və Azərbaycan əhalisinin əksəriyyətinin ortaq şiə dini mənsubiyyətinə baxmayaraq, Ermənistanı dəstəkləyən İranın mövqeyini göstərir.

Müəllif həmçinin regional vəziyyətin dəyişdirilməsində ABŞ-ın rolunu vurğulayır. Onun sözlərinə görə, Tramp administrasiyası ənənəvi beynəlxalq vasitəçilik formatlarından uzaqlaşaraq Bakı və İrəvanla birbaşa əlaqələrə diqqət yetirib. Şaffer hesab edir ki, Ermənistanla Azərbaycan arasında sülhün daha da möhkəmləndirilməsi və iqtisadi əlaqələrin inkişafı Cənubi Qafqazda sabitliyin artmasına və regionda geosiyasi tarazlığın dəyişməsinə töhfə verə bilər.

Professor Brenda Şaffer ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin Lisansüstü Məktəbinin (U.S. Naval Postgraduate School) müəllimi və Atlantik Şurasının Qlobal Enerji Mərkəzinin baş elmi işçisidir