"Davos 2026"-nın əsas nəticəsi

Davosda keçirilən 2026-cı il Dünya İqtisadi Forumu Avropa ilə ABŞ arasında əsas qlobal təhlükənin müəyyənləşdirilməsində dərinləşən strateji boşluğu aşkar etdi. Vaşinqton Çinə diqqətini cəmləyərək Avropanı Pekinin yüksəlişini cilovlamaq üçün vahid geosiyasi və iqtisadi cəbhə qurmağa çağırır. ABŞ üçün Çin texnoloji, hərbi və iqtisadi ölçülərdə mərkəzi sistemli rəqibdir və transatlantik birlik bu strategiyanın uğuru üçün vacib hesab olunur.

Lakin Brüssel qlobal təhlükəsizliyə fərqli bir prizmadan baxır. Avropa Birliyi üçün Rusiya coğrafi yaxınlığı, Ukraynaya qarşı müharibə, davam edən sabitsizləşdirmə cəhdləri və Avropa təhlükəsizlik arxitekturasına uzunmüddətli təsiri nəzərə alınmaqla ən təcili və mövcud təhlükə olaraq qalır. Bu qiymətləndirmə Vaşinqton tərəfindən tam şəkildə paylaşılmır, çünki o, prioritetlərini getdikcə Şərqi Avropaya deyil, Hind-Sakit Okean bölgəsinə yönəldir və bu da transatlantik strateji planlaşdırmada sürtünmə yaradır. Vaşinqton üçün Rusiya NATO-nun Şərqi Avropa üzvləri üçün "davamlı, lakin idarəolunan bir təhdiddir". ABŞ Rusiyanı qlobal nizamı poza biləcək əhəmiyyətli bir qüvvə kimi görmür və danışıqlar yolu ilə həllin mümkün olduğuna inanır.

Davosda Avropa hökumətləri açıq şəkildə bildirdilər ki, Prezident Trampın komandası Rusiyaya qarşı Avropa və Ukrayna ilə etibarlı və uzunmüddətli ittifaq qurmaq öhdəliyini təsdiqləyənə qədər Çinlə geniş qarşıdurmaya girməyə hazır deyillər. Avropa liderlərinin Davosdakı çıxışlarını oxuduqdan sonra, bu hərəkət Avropada yeganə alternativ kimi qəbul edilir.

Ən diqqətəlayiq çıxış Amerikanın ən "Avropa" ölkəsi olan Kanadanın Baş naziri tərəfindən edildi. Çıxışından bir gün əvvəl o, Çinə səfər etdi və proqnozlaşdırıla bilən münasibətlər qurmağa çalışdı ki, bu da Vaşinqtonun Çinə münasibətdə mövqeyini nəzərə almadan atılan bir addım kimi şərh edilə bilər. Fransa prezidenti 2025-ci ilin dekabr ayının əvvəlində Çinə oxşar səfər etdi və 2026-cı ilin yanvar ayının sonuna qədər Böyük Britaniya və Finlandiya baş nazirləri tərəfindən oxşar səfərlər gözlənilir.

Vaşinqtondakı əvvəlki administrasiyalar bu Avropa "qırmızı xətti"ndən yaxşı xəbərdar idilər və ümumiyyətlə Çin üzərində davamlı birliyin ABŞ-ın Avropa təhlükəsizliyində güclü iştirakından da asılı olduğunu qəbul edirdilər.

Vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirir ki, həm AB, həm də Kanada Çinin strateji rəqib olaraq qalmasına baxmayaraq, eyni zamanda mövqeyinin dövlət davranışının müəyyən edilmiş nümunələri ilə qiymətləndirilə bilən bir aktyor olduğunu açıq şəkildə bildiriblər. Eyni zamanda, Vaşinqtondakı daxili dinamika və "Amerika Birinci" yanaşmasına vurğu ilə idarə olunan siyasi dalğalanmalar bəzi müttəfiqlər arasında Amerikanın qarşılıqlı əlaqəsinin proqnozlaşdırıla bilməsi və davamlılığı ilə bağlı suallar doğurub.

Bu kontekstdə Davos 2026 yalnız xarici çətinliklərin prioritetləşdirilməsindəki fərqləri deyil, həm də koordinasiya, etimad və transatlantik tərəfdaşlığın uzunmüddətli davamlılığı ilə bağlı daha geniş müzakirəni vurğuladı.