ABŞ Qafqazda yeni bir dövrə qədəm qoyur

"Time of İsrael" nəşrinin məqaləsinin tərcüməsini təqdim edirik.

Cənubi Qafqazda sakit, lakin əhəmiyyətli bir dəyişiklik baş verir. Ardıcıl diplomatik əlaqələr, strateji investisiyalar və regional əlaqəyə dair aydın bir vizyon vasitəsilə ABŞ özünü sadəcə Ermənistan və Azərbaycan arasında vasitəçi kimi deyil, həm də uzunmüddətli sabitlik üçün lövbər kimi təqdim edir. ABŞ vitse-prezidenti C.D. Vensin İrəvan və Bakıya son səfərləri sadəcə tarixi deyildi.

Onlar Vaşinqtonun Prezident Donald Trampın vasitəçiliyi ilə bu uzunmüddətli düşmənlər arasında əldə edilən 2025-ci il sülh müqaviləsini gücləndirmək və onu daha geniş iqtisadi qarşılıqlı asılılıq və enerji təhlükəsizliyi çərçivəsinə daxil etmək əzmini nümayiş etdirdilər. Mesaj aydın və birmənalı idi: sülh infrastruktur, ticarət və imkanlar üzərində qurulmalıdır.

Ermənistanda səfərin əsas anı mülki nüvə əməkdaşlığı müqaviləsi (sözdə "123 Sazişi") üzrə danışıqların başa çatması oldu. Bu sənəd Amerika şirkətlərinə Ermənistanın köhnəlmiş Metsamor Atom Elektrik Stansiyasını əvəz etməyə kömək edəcək nüvə texnologiyası, yanacaq və xidmətlər ixrac etmək üçün yol açır. İxracın və uzunmüddətli müqavilələrin potensial həcmi 9 milyard dollara çata bilər. İrəvan üçün bu, enerji sektorunu modernləşdirmək və Rusiyadan asılılığını əhəmiyyətli dərəcədə azaltmaq üçün real fürsətdir. Ermənistan üçün enerji mənbələrinin şaxələndirilməsi təkcə iqtisadi məsələ deyil, həm də strateji məsələdir - müstəqillik məsələsidir.

Təhlükəsizlik sektorunda əməkdaşlıq da irəliləyib. Xarici Hərbi Satış proqramı çərçivəsində Amerika kəşfiyyat dronlarının satışına dair razılaşma müdafiə əlaqələrinin ölçülü, lakin hiss olunan inkişafını nümayiş etdirir. Bu addımlar diqqətlə ölçülüb, şəffafdır və ortaq bir məqsədlə uzlaşdırılıb: sabitlik kövrək atəşkəslə deyil, etibarlı çəkindirmə ilə təmin edilməlidir.

Bakıya səfər balansın vacibliyini vurğuladı. Azərbaycan əsas enerji təchizatçısı və Mərkəzi Asiya ilə Avropa arasında həyati bir əlaqə olaraq qalır. İqtisadi əməkdaşlığı, müdafiəni, süni intellekt və vacib mineralları əhatə edən ABŞ-Azərbaycan Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyasının imzalanması sabitliyə və modernləşməyə qarşılıqlı marağı əks etdirir. Bu konsepsiyanın mərkəzində Azərbaycanı Naxçıvan anklavı ilə birləşdirəcək və regionu daha geniş şərq-qərb ticarət arteriyasına inteqrasiya edəcək Trampın Beynəlxalq Sülh və Rifah Marşrutu (TRIPP) dayanır.

Avropa üçün təkmilləşdirilmiş əlaqə strateji qeyri-müəyyənlik kontekstində enerji təhlükəsizliyini gücləndirir. Region ölkələri üçün tranzit marşrutlarının şaxələndirilməsi imkanları genişləndirir. Azərbaycanla sıx əlaqələri olan və artan regional maraqları olan İsrail üçün sabit və açıq Qafqaz iqtisadi əməkdaşlıq və strateji əlaqələr üçün perspektivlər təklif edir.

Çətinliklər hələ də mövcuddur. Sülh müqaviləsinin ratifikasiyası hər iki paytaxtda siyasi cəsarət tələb edəcək. Daxili həssaslıqlar, həll olunmamış humanitar problemlər və onilliklər boyu davam edən münaqişələrin mirası gözardı edilə bilməz. Xarici oyunçular - ilk növbədə Rusiya və İran - genişlənmiş Amerika iştirakına ehtiyatla və ya hətta müqavimətlə baxa bilərlər. Buna baxmayaraq, ümumi perspektiv olduqca nikbindir.

Vaşinqton sadəcə yaranan böhranlara reaksiya vermək əvəzinə, uzunmüddətli dəyişikliklər yaratmağa diqqət yetirir: enerji tərəfdaşlıqlarının qurulması, müdafiə əməkdaşlığının inkişaf etdirilməsi və qarşılıqlı asılılığı təşviq edən infrastruktura investisiya qoyuluşu. Bu strategiya davamlı sülhün təkcə diplomatiyadan deyil, həm də inkişafdan qaynaqlandığını daha dərindən anlamağı əks etdirir. Tarixən Cənubi Qafqaz müxtəlif imperiyaların və dəyişən güc mərkəzlərinin təsiri altında olub.

Bu gün region yeni bir modelin - əlaqə, suverenlik və praqmatik əməkdaşlığı vurğulayan modelin astanasındadır. Amerika Birləşmiş Ştatları bu transformasiyada əsas rol oynayır və strateji məqsədləri iqtisadi imkanlarla əlaqələndirir.