Cənubi Qafqazda Süni İntellekt uğrunda mübarizə başlayır

8 avqustda Ermənistanın Hrazdan şəhərində süni intellekt sistemləri üçün genişmiqyaslı hesablama kompleksi olan "Firebird AI"nin birinci mərhələsi rəsmi olaraq istifadəyə verildi.

"Firebird" NVIDIA-nın texnoloji iştirakı və Ermənistan hökumətinin dəstəyi ilə Amerika şirkəti "Firebird" tərəfindən hazırlanır. Bu tədbir bölgənin inkişaf etməkdə olan rəqəmsal arxitekturasını dəyişdirmək potensialına malikdir.

Məlumata görə, onun tutumu şirkətlər, universitetlər və tədqiqat mərkəzləri tərəfindən neyron şəbəkələrinin təlimi və böyük hesablama resursları tələb edən digər tapşırıqlar üçün istifadə edilə bilər.

Birinci mərhələyə 6144 ən son NVIDIA B200 Blackwell sürətləndiricisi daxildir və təxminən 15-18 MVt güc tələb olunur. Layihənin əvvəlcə təxminən 500 milyon dollara başa gələcəyi təxmin edilirdi, lakin 2026-cı ilə qədər "Firebird" təxminən 41.000 NVIDIA GB300 prosessoru quraşdırmaq və investisiyanı təxminən 4 milyard dollara çatdırmaq planlarını açıqlayıb.

GPU-ların sayı nəticədə 100.000-i keçə bilər. Buna görə də, 5 milyard dollarlıq qiymətləndirmə artıq tikilmiş obyektə deyil, bütün layihənin potensial miqyasına aiddir.

Ermənistanın seçimi xüsusilə maraqlıdır. Burada erməni texnologiya diasporu əsas rol oynayıb. "Firebird"ın təsisçilərindən biri olan Razmiq Hovaqimyan beynəlxalq texnologiya sənayesində uzun illər təcrübəsi olan erməni əsilli amerikalı sahibkardır.

Digər əsas iştirakçı "Team Group"un həmtəsisçisi olan erməni sahibkar Aleksandr Yesayandır. Beləliklə, layihə diaspor imkanlarının, yerli biznesin və hökumət dəstəyinin birləşməsinin nəticəsidir.

Bu, kiçik bir ölkə üçün xüsusilə vacibdir, çünki Amerika texnologiya mühitinə inteqrasiya olunmuş sahibkarlar Ermənistana öz bazarının imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə üstələyən kapital və texnologiyaya çıxış təmin edir. Bu, ölkənin artıq inkişaf etmiş İT sektoru tərəfindən də asanlaşdırılır.

Digər tərəfdən, nəhəng süni intellekt kompleksləri xeyli miqdarda elektrik enerjisi tələb edir və Razdan tarixən Ermənistanın enerji mərkəzlərindən biri olub. Lakin "Firebird"in on minlərlə GPU-ya daha da genişləndirilməsi ölkənin enerji infrastrukturunun əhəmiyyətli dərəcədə inkişafını tələb edəcək.

Layihənin daha da vacib tərəfi layihənin siyasi aspektidir. NVIDIA onun əsas texnologiya tərəfdaşıdır və ən qabaqcıl Amerika süni intellekt prosessorlarının ixracı Vaşinqton tərəfindən idarə olunur. Buna görə də, "Firebird" onların çatdırılması üçün xüsusi ABŞ icazələri almalı idi. Nəticədə, texnoloji cəhətdən tamamilə Amerika ekosisteminə yönəlmiş böyük bir hesablama mərkəzi Avrasiya İqtisadi Birliyinin üzvü olaraq qalan və Rusiya ilə sıx bağlı olan bir ölkədə yaradılır. Layihənin birbaşa Rusiyanı sıxışdırmaq məqsədi daşıdığını iddia etmək üçün heç bir əsaslı səbəb olmasa da, onun inkişafı Ermənistanın ABŞ-la texnoloji əlaqələrini obyektiv şəkildə gücləndirəcək.

"Firebird" üçün iqtisadi əsaslandırma, ilk növbədə, yeni bir resurs ixrac etmək qabiliyyətinə əsaslanır: hesablama gücü. Xarici şirkətlərin öz məlumat mərkəzlərini qurmağa ehtiyacı yoxdur: onlar "Firebird"in imkanlarını icarəyə götürə bilərlər və faktiki hesablamalar Ermənistanda baş verir. Bəzi resursların da daxili istifadəyə verilməsi gözlənilir. Hökumət artıq yerli startaplar, universitetlər, tədqiqat müəssisələri və dövlət qurumları üçün "Firebird"in hesablama xidmətlərini almaq üçün təxminən 25 milyon dollar dəyərində beş illik müqavilə imzalayıb.

Lakin milyardlarla investisiya Ermənistan iqtisadiyyatında oxşar məbləğlərin qalacağı demək deyil. Vəsaitlərin əhəmiyyətli bir hissəsi bahalı prosessorların və digər avadanlıqların idxalına yönəldiləcək, məlumat mərkəzlərinin özləri isə tikintidən sonra nisbətən az iş yeri yaradacaq. Buna görə də, layihənin əsl uğuru yeni texnoloji şirkətlərin cəlb edilməsindən, investisiyaların və "Firebird" ətrafında tədqiqatların aparılmasından asılı olacaq. Bundan əlavə, Ermənistan regionda bu sahəyə diqqət yetirən yeganə ölkə deyil.

Azərbaycan həmçinin öz məlumat mərkəzləri şəbəkəsini və süni intellekt infrastrukturunu inkişaf etdirməyə başlayıb və enerji sektorundakı ilkin mövqeyi xeyli güclənib. Ölkənin istehsal gücü təxminən 10 QVt-a çatıb ki, bunun da təxminən 2 QVt-ı hazırda mövcuddur və bərpa olunan enerjinin daha da inkişafı elektrik enerjisi təchizatını daha da artırmalıdır. Beynəlxalq məsləhətçilər artıq ucuz və əlverişli enerjinin mövcudluğunu böyük məlumat mərkəzlərinə ev sahibliyi etmək rəqabətində Azərbaycanın əsas rəqabət üstünlüklərindən biri kimi qeyd edirlər.

Beləliklə, "Firebird" Ermənistana görkəmli regional süni intellekt mərkəzinə çevrilmək imkanı təqdim edir və eyni zamanda Cənubi Qafqazda yeni rəqabət yolu açır. Ermənistan belə böyük və texnoloji cəhətdən inkişaf etmiş bir layihəni təmin edən ilk ölkə olub, Azərbaycanın isə oxşar obyektlərin inkişafı üçün xeyli güclü enerji bazası var. İndiki sual budur ki, bu üstünlükləri dayanıqlı süni intellekt sənayesinə çevirən ilk tərəf hansı olacaq. Bakının bu yeni texnoloji rəqabətdə Ermənistanla rəqabət aparması və əsas beynəlxalq məlumat mərkəzi operatorlarını cəlb etmək üçün enerji üstünlüyündən istifadə etməsi vacibdir.

Hər halda, bu rəqabət hər kəsə fayda verir, çünki hər iki ölkəni investisiya cəlb etməyə, texnologiyalar inkişaf etdirməyə və öz rəqabət qabiliyyətlərini artırmağa məcbur edir. Bu, bölgəyə müharibələr və insan itkiləri gətirən əvvəlki rəqabətdən müqayisəolunmaz dərəcədə daha faydalıdır.