Gürcüstan Azərbaycanın əsas logistika tərəfdaşı kimi qalacaq

Son vaxtlar Gürcüstan və Ermənistan mediasında Zəngəzur Dəhlizinin və ya TRIPP-nin istifadəyə verilməsindən sonra Gürcüstan iqtisadiyyatının çökəcəyini proqnozlaşdıran panikaya düşmüş nəşrlər dərc olunmağa başlayıb. Bəzi ekspertlər hesab edirlər ki, "Tramp marşrutu" Gürcüstanı ciddi geosiyasi çıxılmaz vəziyyətə salacaq. Onların fikrincə, Ermənistandan keçən marşrut Gürcüstanı bütün nailiyyətlərindən və imkanlarından məhrum edəcək, hətta "müstəqil dövlət kimi ləğvinə" gətirib çıxaracaq.

Hazırda ən böyük yük dövriyyəmiz Gürcüstanladır və Orta Dəhliz boyunca daşımalar son beş ildə yeddi dəfə artıb. 2025-ci ildə Gürcüstan tərəfi Şərq-Qərb dəmir yolunun modernləşdirilməsini başa çatdıraraq yük tutumu 48 milyon tona çatıb. Poti limanı da güclü konteyner daşımalarına malikdir və ötən il 648.000 TEU (iyirmi fut ekvivalent vahid) yükü qəbul edib.

Qarabağ münaqişəsi zamanı Gürcüstan Şərq-Qərb oxu boyunca yeganə tranzit yolu idi. Lakin indi münaqişə başa çatıb və bütün qonşularımız yeni reallığa uyğunlaşmalıdırlar. Sərhədlər açılır, məhdudiyyətlər qaldırılır və TRIPP-in müəyyən üstünlükləri var, xüsusən də daha qısa marşrut. Lakin hazırda Ermənistandan keçən marşrut açıldıqdan sonra belə, Gürcüstanın bu prosesdən kənarda qalması riskini görmürəm. Yük daşımaları yeni reallığa əsasən yenidən bölüşdürüləcək və yenidən təşkil ediləcək. Lakin bu, bütün axının Ermənistandan keçəcəyi anlamına gəlmir.

Əlbəttə ki, problemlər var. Həll edilməli olan sahələr var. Bunlara hərəkət heyətinin təkmilləşdirilməsi və uzun platformalı stansiyaların tikintisi daxildir. Qısa platformalar uzun bloklu qatarlar üçün problem yaradır. Qatarlar bölünməlidir ki, bu da əlavə istismar xərclərini artırır və nəqliyyatın səmərəliliyinə təsir göstərir.

Digər bir problem Böyük Kəsikin qarşısındakı Qardabani sərhəd stansiyasıdır. Qardabaninin tutumu Böyük Kəsikin tutumundan aşağıdır. Həmsöhbətimiz hesab edir ki, bu problem mümkün qədər tez həll olunmalıdır. Yol mümkün qədər tez kəndin hüdudlarından kənara çıxarılmalıdır. Bundan əlavə, Gürcüstanla dəmir yolu əlaqəmizin olmasına baxmayaraq, Yevlax-Balakən xəttini genişləndirmək və Gürcüstan dəmir yolu ilə birləşdirmək vacibdir.

Hesab edirəm ki, bütün bölgələrimiz beynəlxalq nəqliyyatda iştirak etməlidir. Yollarımız çıxılmaz vəziyyətdə olmamalıdır. Şimal-Cənub, Qərb-Şərq və Cənub-Qərb xətləri bizim ərazimizdən keçir, amma yenə də çıxılmaz vəziyyətlər var. Yevlax-Balakən xəttini götürək. Xətləri birləşdirmək üçün 40 kilometrlik yol əlavə edilməlidir. Yaxud Xankəndinə qədər uzadılacaq Yevlax-Ağdam dəmir yolu. Düşünürəm ki, Ağdam xəttini İmişli-Ağcabədi və Balakən xəttini Gürcüstandakı Dedoplistskaro ilə birləşdirməklə onu daha funksional hala gətirmək olar. Bu, gələcək riskləri əhəmiyyətli dərəcədə azaldacaq və Azərbaycanın bütün bölgələrini beynəlxalq yük daşımalarına cəlb etməyə imkan verəcək.

Gürcüstan sərhədində İpək Yolu sərhəd keçid məntəqəsinin açılması planlaşdırılır. Bu yaxşıdır, lakin riskləri minimuma endirmək və əlavə yüklər üçün imkanlar yaratmaq üçün əlavə nəzarət məntəqələri və yollar da nəzərdən keçirilməlidir. Gürcüstan tərəfi bu il Orta Dəhlizin modernləşdirilməsini başa çatdırmağı planlaşdırdığını açıqladı. Axalkalaki ərazisində bəzi işlər davam edir. Bu hissənin açılması yük axınının artmasına da töhfə verəcək. Gürcüstan regional tranzitdə yaxşı mövqeyə malikdir, lakin daha da təkmilləşdirilə bilər.

Gürcüstanın böyük potensialı var. Onun dərin sulu Poti limanı var və Anakliya limanının tikintisi planlaşdırılır. Hazırda Gürcüstan Qara dəniz hövzəsində demək olar ki, rəqibsizdir. Türkiyənin Trabzon və Rizə limanları Potidən daha kiçikdir və dəmir yolu əlaqələrinə malik deyil.

Bundan əlavə, Gürcüstan, Azərbaycanla birlikdə, onilliklər boyu Şərq və Qərb arasında körpü rolunu oynayıb. TRIPP-in açılışından sonra belə, Ermənistanın Gürcüstanla eyni imkanları olmayacaq. Bu o deməkdir ki, Ermənistan Orta Dəhlizdə Gürcüstanı əvəz edə bilməyəcək. Yük daşımaları yenidən bölüşdürüləcək və onun böyük hissəsi uzun müddət Gürcüstan ərazisindən keçməyə davam edəcək. Çünki alternativ marşrutlar, hətta yenidənqurma işlərindən sonra belə, Gürcüstan marşrutunun tutumu və infrastrukturundan aşağı olacaq.