Rusiya və Cənubi Qafqazda yolların açılması prosesi

Rusiya və Cənubi Qafqazda kommunikasiyaların açılması prosesi

TRIPP layihəsi üzrə Ermənistanla ABŞ arasında əsaslı danışıqların başlamasından sonra xarici aktorlar, xüsusilə də Rusiya kommunikasiyaların açılması prosesində iştirak etmək üçün səylərini artırıb. Mövzunu sistemləşdirməyə və Rusiyanın bu prosesdəki maraqlarını, yerini və mümkün rolunu anlamağa çalışaq.

Bu niyə vacibdir?

Xatırladaq ki, 44 günlük müharibənin nəticələrindən biri kommunikasiyaların açılmasıdır. Prosesin "Qordi düyünü" isə TRIPP layihəsi - Zəngəzur dəhlizinin Ermənistandan keçən hissəsidir.

Regionun yenidən şəkilləndirilməsi prosesi məhz TRIPP layihəsinin həyata keçirilməsindən asılıdır və bu prosesin başlanğıcı kənarda qalan aktorları hərəkətə gətirir.

Regional kommunikasiyaların vəziyyəti

Şimal istiqaməti

- Azərbaycan-Rusiya: d/y və avtomobil yollar açıqdır;

- Gürcüstan-Rusiya: magistral yol açıqdır, d/y bağlantısı yoxdur (Rusiyanın Abxaziyanı işğal etməsi səbəbindən).

Qərb istiqaməti:

- Gürcüstan-Türkiyə: d/y və avtomobil yolları açıqdır;

- Ermənistan-Türkiyə: bütün yollar bağlıdır.

Cənub istiqaməti:

- Azərbaycan-İran: d/y və avtomobil yolları açıqdır;

- Ermənistan-İran: yalnız avtomobil yolu mövcuddur.

Region üzrə:

- Gürcüstan-Azərbaycan və Gürcüstan-Ermənistan: d/y və avtomobil yolları açıqdır;

- Azərbaycan-Ermənistan: bütün yollar bağlıdır.

Bəs Rusiya?

• Rusiyanın regiondakı hər üç ölkə ilə ticarət əlaqələri var.

• Ermənistan Aİİ-nin üzvüdür.

• Rusiya şirkəti 2038-ci ilə qədər Ermənistanın dəmir yolunu idarə edir.

• Ukraynanın işğalı səbəbindən sanksiyaların tətbiqindən sonra cənub istiqaməti Rusiya üçün strateji hala gəlib.

Üçtərəfli bəyanatlara görə, Rusiyanın Ermənistandan keçən dəhlizdə rol oynaması nəzərdə tutulurdu. Lakin bu, alınmadı.

Hazırda Rusiya prosesdə necə iştirak edə biləcəyini qiymətləndirir. Mövcud resurslar artıq işə salıb:

- Ermənistanın Aİİ-dəki üzvlüyü (Moskva İrəvanın TRIPP rejimini Avrasiya Komissiyası ilə əlaqələndirməli olduğunu bildirir);

- Ermənistan d/y sisteminin Rusiya şirkəti (CQDY) tərəfindən idarə edilməsi;

- Ermənistan-İran və Ermənistan-Türkiyə sərhədlərində Rusiya sərhədçiləri.

Paşinyan hökuməti bu gözləntilərə cavablar hazırlayır:

- Aİİ üzvlüyü - Ermənistan digər Aİİ ölkələri ilə sərhədi olmayan yeganə dövlət kimi, başqa ölkələrdən mal və yüklərin öz ərazisindən ittifaq qaydalarındən kənar keçməsinə icazə verə bilən istisna ölkə olduğunu iddia edir;

- CQDY - TRIPP hissəsinin bu şirkətin məsuliyyət sahəsi olmadığı bəyan edilib. Paşinyan Ermənistan dəmir yollarını iki yerdə Azərbaycanla (Naxçıvan və Qazax) və Türkiyə (Gümrü-Qars) ilə birləşdirmək üçün CQDY-nin bu dəmir yolu hissələrinə investisiya qoymasını təklif edib. Hələlik rəsmi sorğu olmayıb. Amma konsessiya müqaviləsinə görə, CQDY investisiya qoymalıdır, bu, onun öhdəliyidir. Öhdəlik rədd edildiyi təqdirdə, Ermənistan hökuməti konsessiyanı ləğv edə bilər.

- Rusiya sərhədçiləri - Ermənistan məsələni seçkilərə qədər təxirə salacaq. Paşinyan qalib gələrsə, gələn ilin sonuna qədər Ermənistan Rusiya sərhədçilərinin İran-Ermənistan və Ermənistan-Türkiyə sərhədlərindən çıxarılması məsələsini qaldıra bilər.

Beləliklə, Rusiyanın Ermənistandakı prosesdə konstruktiv iştirak etmək üçün resursları var və bu, ABŞ-nin TRIPP hissəsini idarə etməsinə heç bir şəkildə mane olmayacaq. Həmçinin, Rusiyanın bu altı ay ərzində TRIPP layihəsini dayandırmağa çalışması, konstruktivliyi hücumlarla birləşdirməsi və eyni zamanda əsas diqqətini parlament seçkilərinə yönəltməsi də mümkündür. Çünki seçkilər bütün sülh prosesini pozmaq və kommunikasiyaların açılmasına mane olmaq üçün yeganə təsirli mexanizmdir. 

Gördüyümüz kimi, sülh prosesi Rusiyanın regiondakı rolunu və yerini azaldır. Bu, Rusiyanın öz siyasəti ilə bağlıdır. Moskva Abxaziyanın tanınmasından asanlıqla imtina edə və Gürcüstana, oradan da Ermənistana dəmir yolunu dərhal aça bilər. Amma bu, Rusiyadır və orada hər şey fərqlidir.