Yer kürəsinin forması tədricən dəyişır

Saloniki Aristotel Universitetinin alimləri planetdə kütlənin yenidən bölüşdürülməsi səbəbindən Yer kürəsinin formasının tədricən dəyişdiyini, planetin bərk qabığının qütblərdə daha az yastılaşdığını, cazibə qüvvəsi forması isə əksinə daha yastılaşdığını aşkar ediblər.

Tədqiqat Journal of Geophysical Research: Solid Earth (JGR) jurnalında dərc edilib.

Yer kürəsi mükəmməl kürə deyil: öz oxu ətrafında fırlanması səbəbindən ekvator yaxınlığında bir qədər genişlənir və qütblərdə yastılaşır. Tədqiqatçılar 1997-2015-ci illər arasında qlobal GNSS peyk naviqasiya stansiyaları şəbəkəsindən əldə edilən məlumatlardan istifadə edərək bu formanın zamanla necə dəyişdiyini araşdırıblar.

Məlum olub ki, qütb bölgələrində səthin qalxma sürəti təxminən iki dəfə artıb. 1990-cı illərin sonlarında qütblər ildə təxminən 0,5 mm qalxırdı və 2015-ci ilə qədər bu sürət ildə təxminən 1 mm-ə çatıb.

Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, Qrenlandiya və Antarktidada buzlaqların əriməsi bu dəyişikliklərin səbəblərindən biridir. Nəhəng buz kütlələri yox olduqda, onların altındakı Yer qabığı tədricən qalxır və yükü azaldır. Eyni zamanda, ərimiş su okeanlara doğru hərəkət edir və digər bölgələrdə, xüsusən də ekvatora yaxın ərazilərdə səth təzyiqini artırır və tədricən batmasına səbəb olur.

Nəticədə, Yer qabığı daha az yastılaşır - sanki planet bir az "düzləşir". Lakin kütlənin paylanması Yerin cazibə qüvvəsi sahəsinə fərqli təsir göstərir: suyun qütblərdən aşağı enliklərə hərəkəti planetin cazibə qüvvəsi formasını daha yastı edir.